Zaświadczenie A1 dla samozatrudnionych w Niemczech

A1 to unijny formularz potwierdzający, któremu systemowi ubezpieczeń społecznych Państwo podlegają. Dla samozatrudnionych z Polski jest kluczowy: decyduje, czy składki płaci się w ZUS, czy w Niemczech. Podstawą jest rozporządzenie (WE) 883/2004 – zawsze obowiązuje prawo tylko jednego państwa.

Zasada: prawo miejsca pracy

Osoba prowadząca działalność podlega co do zasady przepisom państwa, w którym pracuje. Jeśli pracują Państwo wyłącznie w Niemczech – np. jako opiekunka z niemieckim Gewerbe – obowiązuje prawo niemieckie. Wtedy nie potrzebują Państwo A1 z ZUS, lecz ubezpieczenia zdrowotnego w Niemczech.

Wyjątek 1: praca czasowa (art. 12)

Kto zwykle prowadzi działalność w Polsce i czasowo wykonuje podobną pracę w Niemczech, pozostaje w ZUS do 24 miesięcy – jeśli wcześniej prowadził działalność w Polsce (w praktyce zwykle co najmniej dwa miesiące), utrzymuje tam infrastrukturę firmy, a praca w Niemczech jest podobna i ograniczona w czasie. Zaświadczenie A1 wydaje wtedy ZUS.

Wyjątek 2: praca w kilku krajach (art. 13)

Przy pracy zwykle w dwóch lub więcej państwach podlega się prawu kraju zamieszkania, jeśli wykonuje się tam znaczną część (co najmniej 25%) działalności; w przeciwnym razie – prawu kraju, w którym jest ośrodek interesów działalności. Także tu wydawane jest A1.

Jak uzyskać A1

• Wniosek składa się w instytucji kraju, którego prawo ma obowiązywać – najlepiej przed rozpoczęciem pracy.
• Zaświadczenie A1 warto mieć przy sobie na wypadek kontroli.
• Jeśli sytuacja się zmienia, np. kończą Państwo działalność w Polsce, podstawa A1 wygasa.

Częsty błąd

Wiele osób płaci dalej składki w ZUS, choć pracuje stale i wyłącznie w Niemczech. Wtedy obowiązuje prawo niemieckie, a późniejsze wyjaśnianie bywa kosztowne. W razie wątpliwości warto sprawdzić swoją sytuację w kasie chorych, w DVKA lub w ZUS.