Pozorne samozatrudnienie w Niemczech: kryteria i skutki

Samo zarejestrowane Gewerbe nie czyni nikogo przedsiębiorcą. O pozornym samozatrudnieniu (Scheinselbständigkeit) mówimy, gdy ktoś formalnie działa jako firma, a w rzeczywistości jest zatrudniony. Kryterium to § 7 ust. 1 SGB IV: o zatrudnieniu świadczy praca według poleceń i włączenie w organizację pracy zleceniodawcy.

Kryteria: firma czy zatrudnienie?

Ubezpieczenie emerytalne i sądy oceniają całokształt faktycznej pracy. Za prawdziwą działalnością przemawiają:

• kilku zleceniodawców zamiast jednego,
• swobodny wybór czasu, miejsca i sposobu pracy,
• własne ceny, faktury i ryzyko gospodarcze,
• własne narzędzia i obecność na rynku (reklama, strona internetowa),
• prawo do odmowy zlecenia lub korzystania z pomocników.

Za zatrudnieniem przemawiają stałe grafiki, kontrola zleceniodawcy, stawka godzinowa bez negocjacji i te same zadania co etatowi pracownicy. Praktyka liczy się bardziej niż umowa.

Skutki pozornego samozatrudnienia

• Dla zleceniodawcy: dopłata składek (część pracodawcy i pracownika) zwykle do czterech lat wstecz, przy umyśle do 30 lat, plus odsetki karne, odpowiedzialność za podatek od wynagrodzeń i ewentualne postępowanie karne.
• Dla wykonawcy: wsteczny status pracownika; faktury z VAT mogą wymagać korekty.

Procedura ustalenia statusu

W razie wątpliwości Clearingstelle Deutsche Rentenversicherung Bund wiążąco rozstrzyga na podstawie § 7a SGB IV, czy jest to zatrudnienie. Wniosek mogą złożyć obie strony wspólnie lub osobno. Złożony w ciągu miesiąca od rozpoczęcia pracy może – pod pewnymi warunkami – przesunąć początek obowiązku ubezpieczenia na dzień decyzji.

Szczególny przypadek: osoby podobne do pracowników

Również prawdziwi przedsiębiorcy mogą podlegać ubezpieczeniu emerytalnemu: kto trwale pracuje głównie dla jednego zleceniodawcy i nie zatrudnia ubezpieczonych pracowników, podlega mu na mocy § 2 zd. 1 pkt 9 SGB VI.

Opiekunki: warto uważać

W opiece domowej granica jest szczególnie cienka, bo opiekunki często mieszkają u podopiecznego i mają stały rytm dnia. Warto mieć kilku zleceniodawców, własne ceny i swobodę organizacji pracy. Prawidłowo zarejestrowane Gewerbe, własne OC działalności i poprawne faktury pomagają, ale nie zastępują oceny konkretnego przypadku.